به دنبال ارزیابی نظارتی کمیسیون اصل نود مجلس شورای اسلامی پیرامون روند توسعه انرژی‌های تجدیدپذیر و رفع ناترازی فزاینده شبکه برق کشور، سازمان انرژی‌های تجدیدپذیر و بهره‌وری انرژی برق (ساتبا) از نهایی‌شدن بسته جامع حمایتی و الگوی نوین تأمین مالی پرده برداشت. این طرح با تکیه بر استجازه اخذشده برای بهره‌گیری از منابع ارزی صندوق توسعه ملی، مانع تاریخی کمبود نقدینگی و ریسک سرمایه‌گذاری اولیه در طرح‌های خورشیدی انشعابی و کوچک‌مقیاس را برطرف می‌سازد.
توسعه نیروگاه‌های تجدیدپذیر در قالب راهبرد کلان «هر خانه یک نیروگاه» اکنون با تخصیص منابع ساختاریافته وارد مرحله‌ای تازه شده است؛ حرکتی که نه‌تنها باری از دوش شبکه توزیع در زمان اوج بار برمی‌دارد، بلکه مشترکان خرد را به تولیدکنندگان پایدار برق تبدیل می‌کند.
ساختار تأمین مالی سه‌جانبه (۵۰-۴۰-۱۰)
یکی از چالش‌های اصلی متقاضیان احداث سامانه‌های فتوولتائیک خانگی، صنعتی خرد و کشاورزی، هزینه بالای تهیه اقلام وارداتی کلیدی نظیر اینورترها و سلول‌های فتوولتائیک با راندمان بالا بوده است. بر مبنای توافقات صورت‌گرفته با صندوق توسعه ملی و کمیسیون اصل نود، ساختار تخصیص سرمایه برای این پروژه‌ها به تفکیک زیر تعیین شده است:
| رکن مشارکت | سهم از کل سرمایه‌گذاری | محل تأمین اعتبار و شرح تعهد |
|---|---|---|
| صندوق توسعه ملی | ۵۰ درصد | تسهیلات ترجیحی و ارزی جهت خرید پنل‌ها، اینورترها و تجهیزات استاندارد تحت نظارت ساتبا |
| بخش خصوصی و پیمانکاران مجری (EPC/توسعه‌دهنده) | ۴۰ درصد | تأمین تجهیزات جانبی (BOS)، سازه، نصب، کابل‌کشی، بیمه و نگهداری دوره‌ای سامانه |
| متقاضی نهایی (مشترک برق خانگی، تجاری، کشاورزی) | ۱۰ درصد | پیش‌پرداخت اولیه جهت ثبت‌نام و آغاز عملیات اتصال به شبکه انشعابی |
در این سازوکار، متقاضی بدون درگیر شدن در فرآیندهای پیچیده بانکی و وثیقه‌گذاری‌های سنگین، تنها با واریز ۱۰ درصد هزینه اولیه وارد چرخه تولید برق خورشیدی می‌شود. اصل و فرع تسهیلات ارائه‌شده توسط صندوق توسعه ملی و سرمایه‌گذار بخش خصوصی ظرف مدت زمان تخمینی ۵ الی ۶ سال از محل صورت‌حساب‌های خرید تضمینی برق (قرارداد PPA با ساتبا) یا تسویه در تابلوی برق سبز بورس انرژی مستهلک می‌گردد. پس از طی این دوره، کل درآمد حاصل از نیروگاه و مالکیت صفر تا صد تجهیزات متعلق به صاحب انشعاب خواهد بود.
محاسبه مدل درآمدی و بازگشت سرمایه نیروگاه انشعابی
مدل تسویه و استهلاک تسهیلات بر مبنای نرخ مصوب خرید تضمینی برق مندرج در مصوبات وزارت نیرو و ضریب تعدیل سالانه تورم محاسبه می‌شود. رابطه ریاضی جریان مالی سالانه متقاضی به شیوه زیر تبیین می‌گردد:
$$R_{\text{net}} = \left( E_{\text{gen}} \times P_{\text{tariff}} \right) – \left( C_{\text{om}} + L_{\text{loan}} \right)$$
مولفه‌های فرمول فوق به شرح زیر تعریف می‌شوند:
- $R_{\text{net}}$: خالص جریان نقدینگی دریافتی سالانه متقاضی (بر حسب $\mathrm{Rials}$)
- $E_{\text{gen}}$: مجموع انرژی الکتریکی سالانه تولید و تزریق‌شده به شبکه (بر حسب $\mathrm{kWh}$)
- $P_{\text{tariff}}$: نرخ مصوب خرید تضمینی به ازای هر کیلووات ساعت با احتساب ضریب تعدیل (بر حسب $\mathrm{Rials/kWh}$)
- $C_{\text{om}}$: هزینه‌های جاری بهره‌برداری، پایش و نگهداری نیروگاه (بر حسب $\mathrm{Rials}$)
- $L_{\text{loan}}$: قسط سالانه تسویه تسهیلات ۵۰ درصدی صندوق توسعه و بازپرداخت سهم ۴۰ درصدی توسعه‌دهنده (بر حسب $\mathrm{Rials}$)
فاز اول؛ استقرار ۱۰۰۰ مگاوات نیروگاه مقیاس کوچک
با هدف تحقق تعهد احداث ۳۰ هزار مگاوات انرژی تجدیدپذیر، فاز اول بسته حمایتی جدید در مقیاس ۱۰۰۰ مگاوات برنامه‌ریزی شده است. تمرکز این فاز بر مناطقی با ضریب تابش بالا (نواحی فلات مرکزی، جنوب و شرق کشور) و همچنین شهرک‌های صنعتی و بخش کشاورزی است که ناترازی برق تابستانه بیشترین خسارت را به آن‌ها وارد می‌کند.
پرسش‌های متداول درباره مدل حمایتی نیروگاه‌های خورشیدی پشت‌بامی
آیا در دوره بازپرداخت ۵ تا ۶ ساله، متقاضی هیچ درآمدی نخواهد داشت؟
خیر؛ محاسبات مدل مالی به‌گونه‌ای است که بخش عمده درآمد فروش برق به استهلاک تسهیلات صندوق توسعه ملی و بازگشت اصل و سود سرمایه مجری طرح تخصیص می‌یابد، اما بر اساس تضامین در نظر گرفته شده، درصد مشخصی از درآمد به عنوان عایدی جاری مشترک لحاظ خواهد شد تا جذابیت مشارکت حفظ شود.
تجهیزات پس از پایان اقساط تحت چه شرایطی به مالک تحویل داده می‌شوند؟
پس از تسویه کامل اقساط توسط ساتبا از محل عواید تولید برق، تمامی ضمانت‌نامه‌های تجهیزات (از جمله گارانتی ۲۵ ساله افت راندمان پنل‌ها و گارانتی تعویض اینورترها) همراه با تملک تام فیزیکی به متقاضی واگذار شده و تمدید قرارداد خرید تضمینی مستقیماً با خود مشترک منعقد می‌گردد.
آیا واحدهای آپارتمانی و مجتمع‌های مسکونی نیز می‌توانند از این طرح استفاده کنند؟
بله، در صورت توافق رسمی کلیه مالکان در مشاعات و برخورداری از سقف مشترک مناسب، مشروط بر امکان اتصال مجزا به تابلوی برق عمومی ساختمان، امکان ثبت‌نام و دریافت تسهیلات وجود دارد.
