بر اساس تازه‌ترین گزارش‌های رسمی سازمان انرژی‌های تجدیدپذیر و بهره‌وری انرژی برق (ساتبا)، بزرگ‌ترین طرح جهش زیرساختی انرژی‌های تجدیدپذیر در تاریخ صنعت برق ایران با تخصیص سنگین اعتبارات ارزی از محل صندوق توسعه ملی شتاب مضاعفی گرفته است. مصوبه حمایتی شورای اقتصاد و دستور ویژه دولت، زمینه را برای شکستن رکورد توسعه نیروگاه‌های تجدیدپذیر و استقرار سامانه‌های ذخیره‌ساز در مقیاس شبکه فراهم کرده است.
جزئیات دقیق منابع مالی: تخصیص ۱.۸۴ میلیارد دلار و آزادسازی ۱ میلیارد دلار ارزی
محسن طرزطلب، معاون وزیر نیرو و رئیس ساتبا، در تشریح تازه‌ترین وضعیت منابع مالی این ابرپروژه اعلام کرد که کل برنامه مالی توسعه تجدیدپذیرها معادل ۲.۳ میلیارد دلار برآورد شده که از این میزان، ۱ میلیارد و ۸۴۰ میلیون دلار مستقیماً از محل منابع ارزی صندوق توسعه ملی تخصیص یافته است.
بر اساس فرآیند بانکی اعلام‌شده:
- برای رقمی معادل ۱.۵ میلیارد دلار از این اعتبارات، مسدودی بانکی صادر شده است.
- تاکنون رقمی نزدیک به ۱ میلیارد دلار به شکل قطعی و از طریق بانک مرکزی آزاد شده و به پیمانکاران و سازندگان تزریق گردیده است.
- این ارقام حکایت از عبور کامل ساختار اداری کشور از مرحله تخصیص کاغذی به اجرای نقدی و واقعی پروژه‌ها دارد.
| شاخص ارزی / فنی | مقدار مصوب | وضعیت تحقق / پیشرفت | نهاد مسئول / منبع تأمین |
|---|---|---|---|
| کل منابع طرح ملی تجدیدپذیر | ۲.۳ میلیارد دلار | ۱.۸۴ میلیارد دلار ابلاغ قطعی | شورای اقتصاد و وزارت نیرو |
| مسدودی ارزی صندوق توسعه ملی | ۱.۸۴ میلیارد دلار | حدود ۱.۵ میلیارد دلار صادر شده | صندوق توسعه ملی / بانک مرکزی |
| دریافت قطعی و تزریق ارزی | – | نزدیک به ۱ میلیارد دلار | بانک مرکزی به کارفرمایان و پروژه‌ها |
| ظرفیت مصوب خورشیدی | ۷,۰۰۰ مگاوات | ~۱,۷۰۰ مگاوات وارد مدار | توسعه‌دهندگان بخش خصوصی و دولتی |
| ظرفیت سامانه‌های ذخیره‌ساز (BESS) | ۵۰۰ مگاوات | سفارش‌گذاری و ورود تجهیزات | ساتبا و تأمین‌کنندگان بین‌المللی |
| نیروگاه‌های بادی ضمیمه طرح | ۱۰۰ مگاوات | صدور مجوز و تعیین ساختگاه | سرمایه‌گذاران داخلی |
هدف‌گذاری ۷ هزار مگاواتی؛ وضعیت ۱۷۰۰ مگاوات وارد مدار شده
مطابق با تکالیف قانونی شورای اقتصاد، برنامه ملی نصب ۷ هزار مگاوات نیروگاه خورشیدی در دستور کار ساتبا قرار دارد. بر اساس گزارش‌های تأییدشده تا پاییز سال جاری، رقمی نزدیک به ۱,۷۰۰ مگاوات از این ظرفیت برق تولیدی خود را وارد شبکه سراسری کرده است. بر اساس جدول زمان‌بندی فشرده وزارت نیرو، باقی‌مانده این ظرفیت باید تا پیش از آغاز پیک مصرف تابستان سال ۱۴۰۶ به‌طور کامل همگام‌سازی و به مدار شبکه متصل شود.
انقلاب ذخیره‌سازها (BESS) و حل چالش میرایی توان در ساعات اوج مصرف
بزرگ‌ترین گلوگاه نیروگاه‌های خورشیدی در جهان و ایران، ماهیت متناوب تولید برق و قطع تزریق همزمان با غروب آفتاب (معضل منحنی اردکی یا Duck Curve) است. یکی از مهم‌ترین دستاوردهای این نشست، اعلام رسمی سفارش‌گذاری ۵۰۰ مگاوات سیستم ذخیره‌ساز انرژی بر پایه باتری (BESS) با اخذ مجوزهای ویژه هیئت دولت است. ورود و استقرار این ذخیره‌سازها شبکه برق را قادر می‌سازد توان انباشته‌شده در ساعات اوج تابش را در بازه‌های غروب و شب رهاسازی کند.
محاسبه شاخص پایداری و بازده ذخیره‌ساز در پیک شبکه
برای برآورد میزان انرژی قابل تحویل سامانه‌های ذخیره‌ساز انرژی به شبکه، از معادله استاندارد زیر استفاده می‌شود:
$$E_{\text{net}} = C_{\text{BESS}} \times \mathrm{DoD} \times \eta_{\text{RTE}} \times t_{\text{discharge}}$$
اجزای این رابطه محاسباتی عبارتند از:
- $E_{\text{net}}$: انرژی خالص تزریق‌شده به شبکه در ساعت اوج مصرف بر حسب مگاوات‌ساعت ($\mathrm{MWh}$)
- $C_{\text{BESS}}$: ظرفیت نامی سامانه ذخیره‌ساز باتری بر حسب مگاوات ($\mathrm{MW}$) که در این طرح معادل ۵۰۰ مگاوات لحاظ شده است
- $\mathrm{DoD}$: عمق دشارژ ایمن باتری‌ها ($\text{Depth of Discharge}$) معمولاً در محدوده ۰.۸۵ تا ۰.۹۰
- $\eta_{\text{RTE}}$: راندمان رفت‌وبرگشت سامانه باتری ($\text{Round-Trip Efficiency}$) که برای سلول‌های LFP استاندارد حدود ۰.۸۸ تا ۰.۹۲ است
- $t_{\text{discharge}}$: مدت‌زمان آزادسازی دشارژ بر حسب ساعت ($\mathrm{h}$) متناسب با ساعات اوج بار شبکه
پرسش‌های متداول
مجموع اعتبار ارزی مصوب برای این طرح چقدر است و چه میزان پرداخت شده است؟
کل اعتبار پیش‌بینی‌شده ۲.۳ میلیارد دلار است که ۱.۸۴ میلیارد دلار آن از محل منابع ارزی صندوق توسعه ملی تعیین شده و تاکنون نزدیک به ۱ میلیارد دلار آن به صورت قطعی وصول و به پروژه‌ها واریز شده است.
سامانه‌های ذخیره‌ساز ۵۰۰ مگاواتی چه زمانی وارد شبکه می‌شوند؟
فرآیند سفارش‌گذاری این باتری‌ها نهایی شده و بر اساس زمان‌بندی ساتبا، ورود و بهره‌برداری کامل آن‌ها در کنار مزارع خورشیدی تا پیش از پایان تابستان ۱۴۰۶ تکمیل خواهد شد.
تاکنون چه میزان از هدف ۷ هزار مگاواتی وارد مدار شده است؟
بر اساس آخرین آمار حدود ۱,۷۰۰ مگاوات از طرح‌های نیروگاهی به شبکه سراسری سنکرون شده و مابقی ظرفیت در فاز ساخت و نصب تجهیزات قرار دارد.
منابع، بخشنامه‌ها و اسناد تکمیلی
برای پیگیری مستندات قانونی، فرآیند سرمایه‌گذاری و الزامات فنی این طرح ملی، مراجع و سامانه‌های زیر در دسترس توسعه‌دهندگان قرار دارد:
- پرتال جامع راهنمای صدور پروانه احداث نیروگاه‌های تجدیدپذیر:
راهنمای دریافت مجوزها و دستورالعمل‌های رسمی ساتبا - سامانه ملی مهرسان (ثبت‌نام، پیگیری قرارداد و اتصال به شبکه):
ورود به سامانه الکترونیکی مهرسان ساتبا (MehrSun) - سامانه فراخوان‌های کلان سرمایه‌گذاری تجدیدپذیر (سانا):
پرتال ثبت‌نام سرمایه‌گذاران صندوق توسعه ملی ساتبا - درگاه ملی مجوزهای کشور (مجوز نیروگاه خورشیدی و تجدیدپذیر):
استعلام و صدور پروانه احداث از طریق درگاه ملی مجوزها
